Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

gambiet - (strategische schaakzet)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

gambiet zn. ‘strategische schaakzet’
Nnl. gambit ‘een misleidende zet in het schaakspel’ [1847; Kramers], men noemt zulk een vroegtijdig pionnenoffer met een strategisch doel: gambiet [1876; WNT Aanv.].
Ontleend aan Frans gambit ‘id.’ [1743; Rey], mogelijk via Spaans gambito < Italiaans gambetto ‘het beentjelichten’ (term in de vechtsport), een afleiding van Italiaans gamba ‘been’, zie → gamba 1.
Minder waarschijnlijk is de theorie dat gambiet is ontleend aan Duits Gambit < Spaans gambito < Arabisch janbí ‘opzij’, bij janba ‘zijde’.
De Spaanse schaakmeester en priester Ruy López de Segura (ca. 1530-ca. 1580) introduceerde deze schaakterm in zijn boek over het schaakspel, Libro de la invención liberal y arte del juego del Axedrez, Alcalá, 1561. Gambiet is de naam van een schaakzet en van de bijbehorende strategie waarbij in een vroeg stadium met een strategisch doel één of meer pionnen worden opgeofferd. Er zijn allerlei verbindingen en samenstellingen ter aanduiding van soorten, zoals aangenomen of geweigerd gambiet, dame- en koningsgambiet.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

gambiet [schaakopening waarin een pion wordt geofferd] {1847} < hoogduits Gambit < spaans gambito [idem] < arabisch janbī [opzij], van janb [zijde].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

gambiet znw. o. ‘openingszet van het schaakspel’ < spa. gambito < arab. ǧanbī ‘zijwaarts’ bij ǧanba ‘zijde’.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

gambiet (Duits Gambit)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

gambiet ‘schaakopening waarin een pion wordt geofferd’ -> Indonesisch gambit ‘schaakopening waarin een pion wordt geofferd’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

gambiet schaakopening waarin een pion wordt geofferd 1847 [KKU] <Duits

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut