Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

gehalte - (relatieve hoeveelheid van een bestanddeel; positieve inhoud )

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

gehalte zn. ‘relatieve hoeveelheid van een bestanddeel; positieve inhoud ’
Vnnl. vanden alloy ende gehalte van dien ‘van het gehalte (aan edel metaal) daarvan’ [1646; WNT verslechten], (de penningen) ... haer gewichte ende gehalt ‘hun gewicht en gehalte (aan edel metaal)’ [1658; WNT voet]; nnl. De Venetiaansche Zechinen waren in gehalte aan de Hongaarsche gelijk ‘de Venetiaanse zechinen (gouden munten) waren in relatieve hoeveelheid goud gelijk aan de de Hongaarse’ [1829; WNT zechine], zwavelwaterstofwater van bekend gehalte ‘van bekende sterkte / verdunning’ [1870; WNT zwavelwaterstof]; ook ‘kwaliteit, positieve inhoud’, bijv. in aan dezen (verwaande stijl) ontbreekt innerlijke gehalte [1838; WNT verwaand], middelmatigheid en onbekwaamheid, numerieke sterkte in plaats stellende voor gehalte [1860; WNT Aanv. numeriek].
Ontleend aan Hoogduits Gehalt ‘relatieve hoeveelheid (edelmetaal)’ [15e eeuw; Pfeifer], ‘relatieve hoeveelheid in een chemisch mengsel’ [17e eeuw; Pfeifer], zoals nog blijkt uit de vorm in de attestatie van 1658; gehalt is een afleiding met ge- (zie → ge-) van het werkwoord halten ‘inhouden, bevatten’, zie → houden. De toevoeging van een -e heeft wrsch. plaatsgehad naar het voorbeeld van woorden als gestalte, aanstalte(n).

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

gehalte [inhoud] {1729} < hoogduits Gehalt, van halten [houden].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

gehalte znw. o., in de 18de eeuw < nhd. gehalt met aanpassing aan nl. vormen als gestalte.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

gehalte znw. o., nog niet bij Kil. Ontl. uit hd. gehalt m. o. (bij halten = houden), formantisch vervormd. Vgl. gestalte.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

gehalte. Vgl. nog aanstalten Suppl.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

gehalte o., uit Hgd. gehalt = inhoud, waarde, hetwelk van halten = houden (z.d.w.).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

gehalte (Duits Gehalt)
-gehalte (Duits -gehalt)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

gehalte ‘kaliber’ -> Papiaments gehalte ‘kaliber’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

gehalte inhoud 1729 [WNT] <Duits

M. De Coster (1999), Woordenboek van Neologismen: 25 jaar taalaanwinsten, Amsterdam

-gehalte, modieus achtervoegsel, begin jaren negentig opgekomen, met de betekenis ‘iets dat niet exact te meten is’. Het eerste deel van de samenstelling kan zowat alles zijn: een zelfstandig of bijvoeglijk naamwoord, een zin, een naam enz. → -factor*.

Het PvdA-verkiezingsprogramma maakt een paarse coalitie zeer wel mogelijk, denkt Van Dam. ‘Het heeft een hoog D66-gehalte.’ (De Volkskrant, 10/09/93)
En dan die elegante travestieten en transseksuelen nog, met hun door een bepaalde methode van opmaken haast gebeeldhouwde wangen en een hoog Marlene District-gehalte. (Wessel te Gussinklo: Het Engeltje, 1996)
Het interieur van de Italiaanse ijssalons heeft vaak een hoog jaren-vijftiggehalte. (Elsevier, 10/08/96)
Slepende, hartverscheurende samenzang, met een hoog moeder-heeft-’t-je-nog-zo-gezegd-gehalte. (HP/De Tijd, 20/09/96)
Beide dames, Adelmund en Lodders, hebben een hoog Iron Lady-gehalte — dat schijnt het goed te doen bij mannen. (Elsevier, 30/11/96)
Het was een onbenullig gesprek met een hoog Peppi-en-Kokki-gehalte om te komen zeggen dat je iets gaat doen, maar doe iets en kom het resultaat melden. (Trouw, 25/04/97)
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut