Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

jet - (straalvliegtuig)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

jet zn. ‘straalvliegtuig’
Nnl. jet ‘straalvliegtuig’ in de “Meteor” is ontworpen volgens het schema van de eerste “Jet”, en is snel gemakkelijk te hanteeren [1945; week-/dagblad De Vliegende Hollander 114, 2], de nieuwe ‘jets’, jetvlieger [beide 1956; Zandvoort 1964]; al vroeg ook jetplane [1947; Kramers II] en jetvliegtuig [1950; de Vooys].
Ontleend aan Engels jet ‘straalmotor, straalvliegtuig’ [1944; OED], verkorting van jet plane, jet engine [1943; OED]. Het eerste lid jet ‘straal (vloeistof of gas)’ [1696; OED] is ontleend aan Frans jet ‘id.’ [eind 12e eeuw; Rey], eerder algemener ‘het wegwerpen’ [1155; Rey], afgeleid van jeter ‘werpen’, dat is ontwikkeld uit Latijn iactāre ‘wegwerpen, vaak werpen’, een frequentatief van iacere ‘werpen’.
Latijn iacere is verwant met: Grieks hiénai ‘werpen, zenden’ (zie → katheter); Hittitisch pi-yezzi ‘stuurt weg’; < pie. *Hieh1- ‘werpen’ (IEW 502).

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

jet [straalvliegtuig] {1956} < engels jet [straalpijp], van to jet [spuiten] < frans jeter [wegwerpen] < vulgair latijn jectare < latijn iactare [vaak of haastig werpen, wegwerpen], iteratief van iacere [werpen].

Thematische woordenboeken

L. Koenen, R. Smits (1992), Peptalk, De Engelse woordenschat van het Nederlands

jet [dzjet] {straal} 1. straalvliegtuig; 2. joint european torus: een experimentele gezamenlijke Europese kernfusiereactor in Culham, Engeland. De bedoeling ervan is om te bereiken dat men het plasma, een ijl gas dat als brandstof voor de reactie moet dienen, lang genoeg op de voor fusie benodigde temperatuur van zo’n 100 000 000 graden Celsius kan houden om ook werkelijk een beheersbare fusiereactie tot stand te brenegn. Metalen wanden en dergelijke koelen het plasma al veel te veel af, hoe goed je ze ook isoleert. Dus moet het plasma worden ‘opgesloten’ in een vat dat geen echte wanden heeft: een magnetisch veld, dat zo in elkaar zit, dat de rondvliegende plasmadeeltjes telkens naar het centrum ervan worden teruggeleid. Zo’n veld ontstaat in een spoel met de vorm van een holle doughnut: een torus. Een dergelijk systeem werd voor het eerst al in 1965 dor de Russen geïntroduceerd. Het langer dan een fractie van een seconde vasthouden van de goede condities is echter nog altijd een groot probleem.

Dateringen of neologismen

F. Bakker, E. van Ruijsendaal, P. Uljé, D. van Zijderveld, Vindpunt.nl – elektronisch doorzoekbare Woordenlijst Overbodig Engels met Nederlandse tegenhangers, uitgebreide en verbeterde voortzetting van de boekuitgaven Funshoppen in het Nederlands (2009) en Op-en-Top Nederlands (2015)

jet zn. Ontleend aan het Engels.
[luchtv.] = straalvliegtuig.
= oproepen, oppiepen.

jet- samenst. Ontleend aan het Engels.
[alg.] = straal-.

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

jet straalvliegtuig 1956 [R75] <Engels

Winkler Prins Boek van het jaar (1958-1980), Amsterdam / Brussel (lemma ‘Nieuwe woorden in onze taal’)

Jet (1958) z Straalmotor.
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal