Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

kartel - (inkeping)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

kartelen ww. ‘kartels aanbrengen’
Mnl. kertelen ‘van franje voorzien’ [1483; WNT]; vnnl. kertelen ‘kerven, van kartels voorzien’ [1599; Kil.], kartelen in blaadjes ..., die rontom min of meer gekartelt zyn [1698; WNT wederdood].
Frequentatief van kerten ‘kartelen’ [1599; Kil.], later met overgang e > a voor r + dentaal zoals bij → hart. De verdere herkomst van kerten is onzeker, vermoedelijk is het met r-metathese gevormd uit Middelnederlands cretten, cratten ‘krabben, krassen’, zoals in distelen ... die sere cretten en scremen ‘distels, die erg krassen en schrammen’.
Bij mnl. cretten: mnd. kratten ‘id.’; mhd. kratzen ‘id.’, zie → krassen. Dit zouden klanknabootsende woorden kunnen zijn.
kartel 2 zn. ‘scherpe inkeping langs een rand’. Nnl. kartel in van groote kartels of bolletjes voorsien [1724; WNT linie]. Afleiding van kartelen.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

kartel I: met klem op eerste letg., “kerf, inkeping, uitsnyding”; Ndl. kartel hou verb. m. ww. kartelen (by Kil as kertelen, waarnaas hy Vl. kerten noem (blb. = Mnl. kertelen/cartelen, “uittand”) en kerte, “kerf” (s.nw.), wat wsk. weer verb. hou m. ouer Ned. krete, “kerf, keep”), hoofs. Germ. en misk. verb. m. Hd. kratzen, Ndl. krabben en Afr. krap (ww.).

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut