Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

liniaal - (rechte lat om lijnen langs te trekken)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

liniaal zn. ‘rechte lat om lijnen langs te trekken’
Vnnl. eenen passer ende eenen liniael ‘een passer en een liniaal’ [1558; Piemontois, 241], lijniael, liniael ‘meetlat, liniaal’ [1599; Kil.]; nnl. soms ook lineaal [1740; WNT].
Herkomst onduidelijk. Op grond van de datering misschien ontleend aan Hoogduits Lineal [1468; Kluge21] of Nederduits liniāl [1579; Lasch/Borchling], maar de uitgang -aal is Romaans en is in het Duits en Nederlands niet productief. In het middeleeuws Latijn bestond een bn. linealis ‘met lijnen gemaakt’, maar een substantivering *lineale is niet geattesteerd. Tegen ontlening aan het Duits of middeleeuws Latijn pleit bovendien de spelling: het Nederlandse woord wordt van oudsher overwegend met -ni- geschreven. Het WNT signaleert een Noord-Frans zn. lignal ‘liniaal’, maar dat wordt niet door onafhankelijke bronnen bevestigd. In elk geval is het woord uiteindelijk afgeleid van Latijn līnea, līnia ‘lijn’, zie → linie.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

liniaal [meetlat] {liniael 1599} vermoedelijk < noordfrans lignal [idem], van latijn linea [lijn].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

liniaal znw. v. o., sedert Kiliaen, evenals nhd. lineal (sedert 1468) < mlat. *līneāle, subst. van līneālis, afl. van līnea ‘lijn, streepʼ. Voor de overgang van e > i vgl. Heeroma Ts. 77, 1959-60, 187-202.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

liniaal znw., soms o., sedert Kil. Wordt wel uit dial. fr. lignal “liniaal” afgeleid, ook ziet men in liniaal en nhd. lineal o. een oorspr. mlat. afl. van lat. lînea.

Thematische woordenboeken

E.J. Dijksterhuis (1939), Vreemde woorden in de wiskunde

Liniaal (< Lat. linealis; < linea = lijn). Maatlat.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

liniaal ‘meetlat’ -> Ambons-Maleis liniar ‘meetlat’; Kupang-Maleis liniar ‘meetlat’; Madoerees linyar ‘meetlat’; Menadonees liniar ‘meetlat’; Ternataans-Maleis liniar ‘meetlat’; Papiaments liñal (ouder: linjaal) ‘meetlat’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

liniaal meetlat 1599 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut