Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

platina - (scheikundig element, edelmetaal)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

platina zn. ‘scheikundig element (Pt), edelmetaal’
Nnl. in Platina of het zogenaamde Witte Goud, voor eenige Jaaren eerst in Zuid-Amerika gevonden [1784; WNT].
Ontleend aan Spaans platina ‘platina’ (in deze betekenis verouderd, nu platino), letterlijk ‘klein zilver’ [1748; Rey], afgeleid van Spaans plata ‘zilver, zilveren plaat’, een zelfstandig gebruikte vorm is van het bn. plat ‘plat’, zie → plaat en → plat 1.
De benaming ‘klein zilver’ verwijst naar de vorm waarin platina werd ontdekt in het zand van de rivier de Pinto in het tegenwoordige Columbia, namelijk als kleine zilverachtige korrels. De naam werd geïntroduceerd door de Spaanse zeeman en natuurkundige Antonio de Ulloa (1716-1795). In 1750 werd het door de Britse natuur- en scheikundige William Brownrigg (1712-1800) als nieuw element geïdentificeerd.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

platina [chemisch element] {1784} < verouderd spaans platina, tegenwoordig platino; platina werd gevonden in de rivier de Pinto in Peru en daarom in het spaans platina del Pinto genoemd. De vorm platina is een verkleiningsvorm van plata [zilver] (vgl. plaat), en het werd zo genoemd omdat het metaal een zilverwitte kleur heeft.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

platina znw. o., nnl. < spa. platina naam voor het eerst 1736 in Peru ontdekte zilverwitte metaal en daarom genoemd naar plata ‘zilverʼ, eig. ‘metaalplaatjeʼ.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

platina znw. o. Internationaal woord, afkomstig van spa. platina, een afl. van plata “zilver” (= fr. plate; zie plaat).

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

platina o., uit Sp. id., van plata = zilver, eigenlijk metaal in platen, ten slotte hetz. als plat.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

platina: ben. v. d. erts waarin d. metaal voorkom; die bewerkte metaal uit d. erts heet platinum; Ndl. platina, via Eng. platina (1750) of direk uit Sp. platina (dim. v. plata, “silwer”, n.a.v. die kleur); platinum is een v. d. “elemente” (Simbool Pt).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

platina (Spaans platina)

P.H. van Laer (1949), Vreemde woorden in de natuurkunde, Groningen/Batavia.

Platinum (Pt, 78). (Sp. plátina = dem. v. Sp. pláta = zilver). Dit metaal was bij de komst der Spanjaarden in Zuid-Amerika bekend. In 1735 werd het door Ulloa (1716—1795) uit het district Choco (Columbia) meegebracht onder den naam platina del Pinto (= zilver van de rivier Pinto). Door Watsοn (1715— 1787) werd het in 1750 voor het eerst als een nieuw metaal erkend.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

platina ‘chemisch element’ -> Boeginees palatîna ‘chemisch element’; Jakartaans-Maleis platine, platinè ‘chemisch element’; Madoerees platina ‘chemisch element’; Japans purachina ‘chemisch element’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

platina chemisch element 1780 [HOU III,1, 46] <Spaans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut