Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

sorbet - (ijsdrank; licht vruchtenijs)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

sorbet zn. ‘ijsdrank; licht vruchtenijs’
Vnnl. serbetti, cerebette, sorbet ‘verfrissende drank’ in ook drinkt hy dikwils Flambozade (‘frambozensap’), Serbetti, ..., Limonnade [1669; WNT], Sucollata (chocolade), Cerebette, ... Thee, en Coffy, tot besluit Der Maaltyt [1685; WNT], Koffy, Sorbet, en andere uitstekende Dranken [1698; WNT]; nnl. sorbet ‘ijsdrank’ in Gerard ging rond met een zilveren blad vol glazen, wijn en sorbets [1889; WNT].
Ontleend, aanvankelijk rechtstreeks, maar in de huidige vorm via Frans sorbet ‘drank op basis van citroen, suiker en water’ [1553; TLF] en Italiaans sorbetto ‘drank van de Turken’ [1581; DELI], aan Turks şorbet (vero.), şerbet ‘verfrissende drank’, een ontlening aan vulgair Arabisch šurba(t), šarba(t) ‘drank’ bij het werkwoord šariba ‘drinken’, zie → siroop. De Italiaanse vorm met sor- is mogelijk beïnvloed door het werkwoord sorbire ‘slurpen’.
Rechtstreekse ontlening aan het Turks is ook op te merken bij Engels zerbet [1603; BDE], later sherbet [1615; BDE] en Duits Zerbet [1682; Unger].
Lit.: Philippa 2008; A. Unger (2006), Von Algebra bis Zucker, Arabische Wörter im Deutschen, Stuttgart

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

sorbet [ijsdrank] {serbetti 1669, sorbet 1698} < frans sorbet, van arabisch sharba, shurba [dronk, teug], dat door de Perzen is overgenomen als sharbat, met de betekenis ‘sorbet’ (vgl. stroop).

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

sorbet znw. m. ‘drank uit vruchtensap’ < fra. sorbet (sedert de 16de eeuw) < ital. sorbetto ‘zoet vruchtenijs’ < turks šerbet ‘gekoelde drank’ < arab. šurba, šarba ‘koele drank’ naast šarāb ‘drank’, waaruit stroop is afgeleid (Lokotsch Nr. 1838).

Ouder-nnl. ook cerebet(te), serbeth, vgl. ne. sherbet, die dus dichter bij het turkse woord staan.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

sorbet znw. o. Internationaal woord, op arab. šarbat “drank” teruggaand.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

sorbet. Ouder-nnl. ook cerebet(te), serbeth: vgl. eng. sherbet, hd. scherbetto.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

sorbet (Frans sorbet)

R. Dozy (1867), Oosterlingen, verklarende lijst der Nederlandschen woorden die uit het Arabisch, Hebreeuwsch, Chaldeeuwsch, Perzisch en Turksch afkomstig zijn, 's-Gravenhage

Sorbet, siroop, stroop
De Arab. wortel sjariba beduidt drinken; het substantivum sjarba of sjerba, een teug, hetgeen men in éénen slok drinkt; dit is de klassieke beteekenis, de eenige die Freytag heeft; zij is evenwel later gewijzigd of uitgebreid. In den zin van sorbet schijnt het woord niet het eerst door de Arab., maar door de Perzen gebruikt, die het, met eene wijziging in den uitgang, sjerbet (شَرْبَت) schreven en uitspraken (zie Richardson); van daar het Eng. sherbet. Ten bewijze strekke deze plaats uit dat gedeelte van de reis van Ibn-Batoeta, dat over Indië handelt (III, p. 124): “Vervolgens brengt men gouden, zilveren en glazen bekers, die met water van kandijsuiker, d. i. met stroop in water gesmolten, gevuld zijn; zij noemen dien drank sjerba en gebruiken dien eer zij beginnen te eten.” Men ziet dus, dat in de 14e eeuw die beteekenis voor een Marokkaan nog vreemd was. Later evenwel heeft het die ook onder de Arabieren gekregen, die sjerba uitspreken. De Ital. hebben hun sorbetto, waarvan het Fr. sorbet, waarschijnlijk van de Turken, die evenwel, evenals de Perzen, sjerbet zeggen (zie Meninski). De drank zelf wordt door Lane (The thousand and one Nights, I, p. 124) aldus beschreven: “The sherbet is composed of water made very sweet with sugar, or with a hard conserve of violets or roses or mulberries etc.”
Siroop, stroop, zijn afkomstig van het Arab. woord sjarâb, dat Freytag alleen heeft in den zin van: drank, bepaaldelijk wijn of koffie. In den zin van siroop staat het reeds in een schrijver der 11e eeuw, namelijk bij Bekrî, p. 3 ed. de Slane; Pedro de Alcala heeft het ook onder julepe o xarope en lamedor que lame el doliente (ons likpot), en Bocthor onder sirop (Marcel geeft sjorba voor sirop en Koland de Bussy, L’idiôme d’Alger, p. 454, ’t meervoud sjorbât). Dit sjarâb is onveranderd in ’t Sp. overgegaan, xarabe, b.v. bij Marmol, Descripcion de Affrica, II, fol. 88, col. 2: “no acostumbran xaraves, ni purgas;” ook met verandering der lange a in de lange o, Sp. en Port. xarope (jarope); verder met verandering der lange o in de lange u, der sj in s, en van de eerste vokaal in i of y: Middeleeuwsch Latijn syrupus, siruppus, syruppus (zie Ducange); Ital. nog iets beter sciroppo, sciloppo, siroppo; Fr. syrop, sirop (welke laatste vorm naar Spanje teruggekeerd is), bij ons siroop, en eindelijk erg bedorven stroop.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

sorbet ‘ijsdrank’ -> Indonesisch sorbét ‘ijsdrank’; Atjehnees seureubat ‘verkoelende drank’; Minangkabaus sarobat, sorabat ‘ijsdrank’; Sarnami sarbat ‘kwast, limonade (met citroen en suiker)’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

sorbet ijsdrank 1669 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut