Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

terreur - (schrikbewind)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

terreur zn. ‘schrikbewind’
Vnnl. terreur “een verscrickinghe, verueeringhe” (‘schrik, vrees’) [1553; iWNT vervaren I]; nnl. ‘schrikbewind’ in dat niet de Regering ... terreur had uitgeoefend [1864; Gids 1, 166], de terreur ... die ... door een minderheid wordt geoefend [1912; iWNT].
Ontleend aan Frans terreur ‘schrikbewind’ [1748; Rey], eerder al ‘schrik’ [ca. 1356; Rey], ontleend aan Latijn terror ‘schrik’ dat afgeleid is van terrēre ‘verschrikken’.
Latijn terrēre < *terseje- < Italisch *tros-eie- is verwant met: Grieks treĩn ‘bang zijn’; Sanskrit trásati ‘beeft, is bang’; Litouws trišė́ti ‘beven’; Oudkerkslavisch tręsti ‘trillen’; < pie. *tres-, *tros-, *trs- ‘beven (van angst)’ (LIV 650).
Terreur was aanvankelijk vooral in gebruik in de Franse uitdrukking terreur panique ‘panische angst’, zie → paniek, maar kreeg zijn tegenwoordige betekenis door het schrikbewind tijdens de Franse Revolutie van met name Robespierre (1793-94), ook hier wel genoemd de Terreur [1856; Vening Meinesz], zie ook → terrorist.
Lit.: S.A. Vening Meinesz (1856), Geschiedenis der staatregtelijke bepalingen, Amsterdam, 65

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

terreur [schrikbewind] {1824} < frans terreur < latijn terror [schrik], van terrēre [bang maken].

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

terreur s.nw.
1. Bedreiging van lewe en eiendom van 'n bepaalde groep. 2. Georganiseerde intimidasie en geweld ter bereiking van politieke oogmerke.
Uit Ndl. terreur (1912 in bet. 1, 1946 in bet. 2). Ndl. terreur kom al in 1824 voor, dog toe spesifiek toegepas op die skrikbewind tydens die Fr. Revolusie, veral tussen 1793 en 1794, ook die Rode Terreur genoem.
Ndl. terreur uit Fr. terreur (1794 van toepassing op die Fr. Revolusie, 1789 in bet. 1 en 2) uit Latyn terrere 'laat beef'.
D. Terror, Eng. terror (1801).

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

terreur ‘schrikbewind’ -> Fries terreur ‘schrikbewind’; Indonesisch téror ‘schrikbewind’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

terreur schrikbewind 1824 [WEI] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut