Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

Deventer - (geografische naam)

Thematische woordenboeken

G. van Berkel & K. Samplonius (2018), Nederlandse plaatsnamen verklaard

Deventer (Deventer, O)
Uitspraak: demter. 840-849 kopie ca. 1000 Dauentre1, 893 kopie 1222 in Deuentre1, 956 Dauentria1, opschrift 11e eeuw Devendre1, 1665 Deventer2; Men heeft gedacht aan een prehistorische waternaam, een alleenstaand voorbeeld van een naam op -antrâ, kelt. *Dabantrâ, in een gebied waar anders alleen germ. -andrô voorkomt3, bij de wortel *(a)dhabh- 'schitterend, uitbuigend'4. Een andere verklaring ziet in Deventer misschien 'dode boom', onl. *threo 'boom' en daf 'doof, dood'5. Ook heeft men het Engelse Daventry vergeleken, waarvoor als betekenis 'boom van de persoon *Dafa' is voorgesteld, een persoonsnaam die ook voorkomt in de toponiemen Davenhorst en Davenschot. De hypothese dat Deventer vernoemd zou zijn naar Daventry, omdat de Angelsaksische prediker Lebuinus daar gestudeerd zou hebben, berust op fictie en dat geldt ook voor de verklaring 'Davo's slot'. De plaats is ontstaan vanuit een kleine en diverse malen geplunderde handelsnederzetting uit de 8e eeuw. In 1046 kwam de stad aan de bisschop van Utrecht; stadsrechten werden vermoedelijk vóór de 12e eeuw verleend. Daarna groeide de stad uit tot een der belangrijkste Hanzesteden (bloeiperiode in de 13e-15e eeuw).
Lit. 1Künzel e.a. 1989 109, 2krt Blaeu, 3Gysseling 1960 267, 4HCTD 56 (1982) 42, 5Künzel e.a. 1989 110.

Idioomwoordenboeken

F.A. Stoett (1923-1925), Nederlandsche Spreekwoorden, Spreekwijzen, Uitdrukkingen en Gezegden, drie delen, 4e druk, Zutphen

1493. Hij is rijp voor Meerenberg

wordt gezegd van iemand die dwaas doet, zich gek aanstelt, dwaze streken uithaalt; minder gebruikelijk van iemand die in zijn geest-vermogens gekrenkt is. Meerenberg heet het krankzinnigengesticht (Provinciaal Ziekenhuis) te Santpoort. Zie Harreb. II, 71: Er is nog een nommer op Meerenberg voor hem open; Handelsblad (avondbl.) 6 Juni 1914, p. 5 k. 4: Indien je zou vragen: is 't gehalte van 't publiek van vanavond kunstzinnig, delikaat, fijngevoelig, zou je als schouwburgdirecteur rijp voor Meerenberg zijn; Onderm. 109: Iemand, wiens waanzin zoo kolossaal is, behoort niet bij ons, maar in Meer-en-Berg thuis. Syn. uitdrr. zijn Hij moet naar Den Bosch, - Coudewater, - Deventer, - Dordt, - Franeker, in welke plaatsen krankzinnigengestichten bestaan of bestonden. In België zegt men hij moet naar Geel of hij komt van Geel. Zie voor dergelijke uitdr., ook in het Fransch, Duitsch en Engelsch, Taal en Letteren XV, 460-465; 573.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal