Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

kiezig - (dial.)

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Debrabandere (2007), Zeeuws etymologisch woordenboek: de herkomst van de Zeeuwse woorden, Amsterdam

kiezig bn.: vuil, morsig; kil, klam. Ook Gents en Wvl. Afl. van Vnnl. kies ‘kieskeurig’, niet kies ‘zonder voorkeur voor spijzen’, vgl. kiesaetigh, kiesetigh ‘kieskeurig in spijs en drank’. Ook bij Lambrecht kiesatigh ‘curiëux, desdeigneux ou affecté’. Ook Ndd. kiesettig, D. kiesätig ‘kieskeurig’, D. kiesig ‘kieskeurig’. Het woord wordt algemeen in verband gebracht met kiezen. ZV heeft lange [i:], maar Wvl. kizig heeft korte i, die teruggaat op Germ. î, terwijl De Vries ook Vlaams kijzen ‘in het eten kieskeurig zijn’ geeft, en Ofri. kîs, Oe. cîs ‘kieskeurig’, Rijnlands kîskazen. Vgl. uutkezen (De Bo) ‘uitpikken’, uitkijzen in Beveren-Leie (Loquela) ‘uitkiezen om te eten’, eig. ‘alleen dat eten wat je lust’. Het woord staat m.i. in verband met Mnl. kesen ‘kauwen’, Vnnl. keesen, knauwen ‘(traag) kauwen’ (Kiliaan). De bet. ‘langzaam kauwen’ bij Kiliaan staat dicht bij kieskauwen en Vnnl. kiesaetigh. Verder verband met het Hollands-Friese woord kies ‘maaltand’ < Ofri. kêse ‘kies’ van de wortel van kauwen. De betekenisevolutie naar ‘walgelijk’ kan als volgt verlopen: wat je met tegenzin eet, kan walg opwekken en dus walgelijk worden. Vgl. vies ‘smerig, vuil’, dat eveneens ‘kieskeurig, afkerig van’ betekent. Wvl. ook verkijst ‘afkerig van, walgend van’.

F. Debrabandere (2005), Oost-Vlaams en Zeeuws-Vlaams etymologisch woordenboek: de herkomst van de Oost- en Zeeuws-Vlaamse woorden, Amsterdam

kiezig (G, ZV), bn.: onsmakelijk, vies, walgelijk. Ook Wvl. Afl. van Vnnl. kies 'kieskeurig', niet kies 'zonder voorkeur voor spijzen', vgl. kiesaetigh, kiesetigh 'kieskeurig in spijs en drank'. Ook bij Lambrecht kiesatigh 'curiëux, desdeigneux ou affecté'. Ook Ndd. kiesettig, D. kiesätig 'kieskeurig', D. kiesig 'kieskeurig'. Het woord wordt algemeen in verband gebracht met kiezen. ZV heeft lange [i:], maar Wvl. kizig heeft korte i, die teruggaat op Germ. î, terwijl De Vries ook Vlaams kijzen 'in het eten kieskeurig zijn' geeft, en Ofri. kîs, Oe. cîs 'kieskeurig', Rijnlands kîskazen. Vgl. uutkezen (De Bo) 'uitpikken', uitkijzen in Beveren-Leie (Loquela) 'uitkiezen om te eten', eig. 'alleen dat eten wat je lust'. Het woord staat m.i. in verband met Mnl. kesen 'kauwen', Vnnl. keesen, knauwen 'mandere, remandere, lente mandere' (Kiliaan). De bet. 'langzaam eten' bij Kiliaan staat dicht bij kieskauwen en Vnnl. kiesaetigh. Verder verband met het Hollands-Friese woord kies 'maaltand' < Ofri. kêse 'kies' van de wortel van kauwen. De betekenisevolutie naar 'walgelijk' kan als volgt verlopen: wat je met tegenzin eet, kan walg opwekken en dus walgelijk worden. Vgl. vies 'smerig, vuil', dat eveneens 'kieskeurig, afkerig van' betekent. Wvl. ook verkijst 'afkerig van, walgend van'.

F. Debrabandere (2002), West-Vlaams etymologisch woordenboek: de herkomst van de West-Vlaamse woorden, Amsterdam

kijzig, bn.: vies, smerig, walgelijk; afl. kijzigaard, kijszak. Wsch. afl. van Vroegnnl. kies ‘curiosus, affectator, delectu gaudens’, niet kies ‘nullius cibi fastidiens, circa victum indifferens’, vgl. kiesaetigh, kiesetigh ‘curiosus in edendo, curiosus cibi’ (Kiliaan), d.i. ‘kieskeurig’. Ook bij Lambrecht kiesatigh. Ook Ndd. kiesettig ‘kieskeurig’, D. kiesig ‘kieskeurig’. Het woord wordt algemeen in verband gebracht met kiezen. Maar Wvl. kijzig heeft korte i, die teruggaat op Germ. î, terwijl De Vries ook Vlaams kijzen ‘in het eten kieskeurig zijn’ geeft, en Ofri. kîs, Oe. cîs ‘kieskeurig’, Rijnlands kîskazen. Vgl. uutkijzen (GG: Beveren-Leie) ‘uitkiezen om te eten’; vgl. kezen. De betekenisevolutie naar ‘walgelijk’ kan als volgt verlopen: waar je door kieskeurigheid afkeer voor hebt, kan tot walg verlopen, en het voorwerp van de walg of afkeer wordt dan walgelijk. Vgl. de bet. van vies, Wvl. eveneens vijs, dat zowel ‘kieskeurig’ als ‘smerig, walgelijk’ betekent. Zie ook verkijst.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal