Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

linie - (reeks militaire verdedigingseenheden)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

linie zn. ‘reeks militaire verdedigingseenheden’
Mnl. linie ‘streep’ [1240; Bern.], ‘regel’ in ghescreven ... tuschen die lenien ‘tussen de regels geschreven’ [1290; CG I], zeer rechte liniën ‘zeer rechte regels’ [1488; MNW linie]; vnnl. linie ‘evenaar’ [1596; Van Donselaar 1998c], linie (naast lijne, lijnie) ‘streep, koord, regel’ [1599; Kil.], de linien van de Batalie ‘gevechtslinie, reeks van naast elkaar gelegen, door een leger ingenomen posities’ [1663; WNT]; nnl. linie ‘aaneengesloten lijn van landverdedigingswerken’ in Retrenchementen, Linien ende Inundatien [1715; WNT], waterlinie [1850; WNT water].
Ontleend aan middeleeuws Latijn linia, nevenvorm van klassiek Latijn līnea ‘lijn, streep, snoer’, oorspr. ‘linnen touw’, zelfstandig gebruik van de vrouwelijke vorm van het bn. līneus ‘van linnen’ bij līnum ‘vlas, linnen’, verwant met het eerste lid van → lijnzaad. Indien het woord reeds in de Oudnederlandse periode ontleend is, is de verwachte klankwettige vorm mnl. lenie door rekking van -i- in open lettergreep: deze vorm komt inderdaad voor, zie de attestatie uit 1290. Bij latere ontlening verwacht men nnl. *lijnie, dat echter alleen bij Kiliaan (1599) zo gespeld wordt. De -i- in linie is wrsch. behouden door de voortdurende associatie met Latijn linia en het hieruit ontwikkelde en gelijkbetekenende Franse woord ligne.
Linie had oorspr. een algemene betekenis ‘streep’. Nadat ook het erfwoord → lijn 1 ‘touw’ (< mnl. line) deze betekenissen onder invloed van middeleeuws Latijn linea kreeg (zie → lijn 2), beperkte linie zich tot enkele specifieke betekenissen, in het bijzonder militaire. Deze zijn wrsch. overgenomen van Frans ligne, ontwikkeld uit hetzelfde Latijnse woord linia.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

linie [streep, lijn] {linie, lenie [lijn, regel] 1201-1250} < frans ligne < latijn linea [lijn] (vgl. lijn3).

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

linie znw. v. ‘lijn, streepʼ, zie: lijn 3.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

lijn II (streep), mnl. (zelden) lîne v. Dit woord kan als identisch met lijn I beschouwd worden, de bet. heeft zich dan onder invloed van lat. lînea “lijn” ontwikkeld. Evenzoo kan on. lîna v. “streep, regel” worden verklaard. De mogelijkheid, dat deze woorden op een rom. vorm van lat. lînea “id.” teruggaan, is echter niet te loochenen. Mnl. (nnl.) linie (ook lēnie) “id.” kan op den lat. vorm of op fr. ligne teruggaan, ohd. linna v. “id.” komt van een rom. *lĭnja; hieruit ook (of uit ’t geschreven Lat.) mhd., nhd. linie v. “id.”. Voor de ĭ in verschillende germ. talen vgl. lelie.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

linie v., gelijk Hgd. id., een moderne ontleening aan Fr. ligne: z. lijn 2 en lijn 3.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

linie ‘streep, lijn’ -> Indonesisch lini ‘streep, lijn’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

linie streep, lijn 1240 [Bern.] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal