Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

pistolet - (broodje)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

pistolet zn. ‘klein broodje’
Nnl. pistolé ‘zekere langwerpige koek’ [1865-70; Schuermans], pistolet ‘fijn broodje’ [1899; Bal], pistolee ‘langwerpige koek met in het midden eene groef’ [1900; Joos], pistolee, pistolet ‘broodje, kadetje’ (hier nog als belgicisme) [1934; Peeters], pistolet ‘broodje, kadetje’ [1941; Verschueren].
Ontleend aan Belgisch-Frans pistolet [1837; Goosse 2003], overdrachtelijke betekenis van Frans pistolet ‘pistool’, naar aanleiding van de langwerpige vorm van een pistolet. Frans pistolet is het verkleinwoord van pistole in de verouderde betekenis ‘klein vuurwapen’, ontleend aan Duits Pistole, zie → pistool.
Tegenwoordig is een pistolet in België meestal een rond en in Nederland een recht en puntig broodje.
Lit.: A. Goosse (2003), ‘Ces pistolets pacifiques’, in Revue générale 138, 5, 59-66

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

pistolet2 [broodje] {1900-1904} < frans pistolet, verkleiningsvorm van pistole, zo genoemd op grond van vormovereenkomst met de oude ruiterpistolen (vgl. pistool2).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Aarts (2017), Etymologisch Dictionairke vaan ’t Mestreechs, Maastricht

pistoleke (zn.) broodje; Nuinederlands pistolet <1899> < Frans pistolet.

F. Debrabandere (2011), Limburgs etymologisch woordenboek: de herkomst van de woorden uit beide Limburgen, Zwolle

pistolee, zn.: pistolet, broodje met een groef (in België meestal rond, in Nederland langwerpig; maar volgens CV was de Antwerpse pistolet ook langwerpig). Nnl. 1865-70 pistolé ‘zekere langwerpige koek’ (Schuermans), 1899 pistolet ‘fijn broodje’ (Bal). Het woord is uit het Belgisch Frans overgenomen. Het woord is het eerst opgetekend in Brussel, nl. in 1837, 1852, 1858, 1873. Het komt sindsdien in de Franse woordenboeken voor: Littré 1869, Larousse 1874, Bescherelle 1887. Het woord is evenwel niet alleen Belgisch. Het FEW signaleert pistoulet in Toulouse. Maar een getuigenis uit 1854 attesteert het woord al in 1825 in Bordeaux: Nous y trouvons un cabaret. Du vin nous est servi. Nous demandons du pain. On nous répond qu’on va nous apporter des pistolets…. Le cabaretier… dépose deux pistolets sur la table, un pour chacun… C’étaient deux longs. De naam van het gebak, ‘pistooltje’, is te verklaren door de oorspronkelijk langwerpige vorm, als van een pistool. – Bibl.: A. Goosse, Ces pistolets pacifiques. Revue générale 138 (2003), 5, 59-66.

F. Debrabandere (2010), Brabants etymologisch woordenboek: de herkomst van de woordenschat van Antwerpen, Brussel, Noord-Brabant en Vlaams-Brabant, Zwolle

pistolee, zn.: pistolet, broodje met een groef (in België meestal rond, in Nederland langwerpig; maar volgens CV was de Antwerpse pistolet ook langwerpig). Nnl. 1865-70 pistolé ‘zekere langwerpige koek’ (Schuermans), 1899 pistolet ‘fijn broodje’ (Bal). Het woord is uit het Belgisch Frans overgenomen. Het woord is het eerst opgetekend in Brussel, nl. in 1837, 1852, 1858, 1873. Het komt sindsdien in de Franse woordenboeken voor: Littré 1869, Larousse 1874, Bescherelle 1887. Het woord is evenwel niet alleen Belgisch. Het FEW signaleert pistoulet in Toulouse. Maar een getuigenis uit 1854 attesteert het woord al in 1825 in Bordeaux: Nous y trouvons un cabaret. Du vin nous est servi. Nous demandons du pain. On nous répond qu’on va nous apporter des pistolets…. Le cabaretier… dépose deux pistolets sur la table, un pour chacun… C’étaient deux longs. De naam van het gebak, ‘pistooltje’, is te verklaren door de oorspronkelijk langwerpige vorm, als van een pistool. – Bibl.: A. Goosse, Ces pistolets pacifiques. Revue générale 138 (2003), 5, 59-66.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

pistolet broodje 1900-1904 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal