Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

recept - (bereidingsvoorschrift)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

recept zn. ‘bereidingsvoorschrift’
Mnl. recepte, recept ‘bereidingsvoorschrift voor een geneesmiddel’ in die zwarte salve ende de recepte hoemense maect [1351; MNW-P], recepten van medecinen [1460-80; MNW-R]; vnnl. ook algemener ‘bereidingsvoorschrift, voorschrift’ in de beste recepte om niet te bederfven is haest geten te worden ‘het beste recept om niet te bederven is snel opgegeten te worden’ [1617; WNT], in de boektitel Receptenboek; bevat recepten voor het maken van allerlei kleuren verf, vernis, inkt, verguldsel, papier [midden 17e eeuw; Picarta]; nnl. recepten, ter extraordinaire toebereydinge van delicate spyzen, confituren en tincturen [1768; Picarta].
Ontleend aan Latijn recepta letterlijk ‘de dingen die genomen zijn’, recepta is dus ‘de ingrediënten’, vandaar ‘het beginwoord van een recept’ en dan ‘recept’. De meervoudsvorm van het verl.deelw. van recipere ‘nemen, ontvangen’, gevormd met het voorvoegsel → re- ‘terug-’ bij capere ‘nemen’, verwant met → heffen.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

recept [bereidingsvoorschrift van geneesmiddel] {recept(e) 1451-1500} < middeleeuws latijn receptum, verl. deelw. van recipere [ontvangen], van re- [terug] + capere (in samenstellingen -cipere) [krijgen, nemen] (vgl. recipe).

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

recept znw. o., mnl. recept (e) ‘voorgeschreven geneesmiddel’ < mlat. receptum; zo ook mhd. recept, nhd. rezept. Het fra. recette stamt uit lat. recepta en bet. eerst sedert de 16de eeuw ‘recept’, daarvoor echter ‘ontvangst’ (als zodanig opnieuw ontleend als nnl. recette).

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

recept znw. o., sedert Reinaert II. Uit mlat. receptum “recept”. Evenzoo laat-mhd. recept (nhd. rezept) o. Uit ’t synonieme mlat. recepta komt fr. recette; misschien heeft ook mnl. recepte v. bestaan, dat dan direct uit ’t Mlat. of van ofr. recepte kan komen.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

recept. Fr. recette > nnl. recette.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

resep s.nw.
1. Aanwysing vir die bereiding van iets, veral 'n gereg of drank. 2. Advies, raad.
Uit Ndl. recept (1625 in bet. 1, 1785 in bet. 2). In Mnl. was die bet. beperk tot die voorbereiding van medisyne, 'n bet. wat ook nog in Ndl. aangetref word.

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

resep: voorskrif v. voorbereiding (bv. v. voedsel en medisyne); Ndl. recept (Mnl. recept(e), dial. ander wv.), veral in bet. “voorgeskrewe geneesmiddel”, soos Hd. rezept, uit Ll. receptum, “voorskrif” (in d. destydse dokterst.) – Fr. recette uit Lat. recepta, (eers) “ontvangs; (later) voorskrif”, terwyl Eng. recipe uit d. Lat. imp. recipe, “neem ... ”.

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

recept (Latijn receptum)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

recept ‘(bereidings)voorschrift van geneesmiddel of gerecht’ -> Indonesisch resép ‘bereidingsvoorschrift van geneesmiddel of gerecht; formule, plan’; Jakartaans-Maleis resèp ‘doktersrecept, recept van gerecht’; Javaans resèp ‘(bereidings)voorschrift van geneesmiddel of gerecht’; Papiaments resèpt, resèt ‘(bereidings)voorschrift van geneesmiddel of gerecht’; Sranantongo reisèp ‘(bereidings)voorschrift van geneesmiddel of gerecht’; Surinaams-Javaans resèp ‘(bereidings)voorschrift van geneesmiddel of gerecht’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

recept (bereidings)voorschrift van geneesmiddel of gerecht 1451-1500 [MNW] <ME Latijn

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal